Trong bốn xã của vùng Bù Gia Mập, hai xã Bù Gia Mập và Đăk Ơ có phần địa giới trùng với đường biên giới Việt Nam – Campuchia, chạy theo sông Đắk Huýt, đối diện xã Senmonorom thuộc huyện Ô Răng, tỉnh Mondulkiri. Vì thế hai xã này thuộc khu vực biên giới đất liền, nơi áp dụng một quy chế riêng: người vào cần mang giấy tờ tuỳ thân, khai báo khi ở lại, và có những dải đất sát biên chỉ được vào khi đã xin phép.
Quy chế khu vực biên giới đất liền được quy định trong Nghị định 34/2014/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, hướng dẫn. Bài này giải thích các khái niệm theo nguyên lý chung để người đi làm, đi thăm người thân hay đi du lịch hiểu mình đang ở đâu và nên làm gì. Quy định chi tiết có thể thay đổi; trước khi vào vùng sát biên, cách chắc nhất luôn là hỏi đồn biên phòng hoặc công an xã sở tại.
Ba lớp không gian: khu vực biên giới, vành đai, vùng cấm
Ba khái niệm này lồng vào nhau, càng gần đường biên càng chặt. Bảng tóm tắt theo nguyên lý của quy chế khu vực biên giới đất liền.
| Lớp | Là gì | Người từ nơi khác tới cần |
|---|---|---|
| Khu vực biên giới | Các xã, phường có một phần địa giới trùng với đường biên giới quốc gia trên đất liền. Ở vùng Bù Gia Mập: xã Bù Gia Mập và xã Đăk Ơ | Mang giấy tờ tuỳ thân; ở lại qua đêm thì khai báo lưu trú, tạm trú theo quy định |
| Vành đai biên giới | Dải đất tính từ đường biên giới vào trong, chiều sâu không quá một nghìn mét theo quy chế; có biển báo | Xin phép và chịu sự kiểm tra, hướng dẫn của đồn biên phòng sở tại |
| Vùng cấm | Những khu vực cụ thể trong vành đai được khoanh lại vì lý do quốc phòng, an ninh; có biển báo riêng | Không được vào nếu không có nhiệm vụ và giấy phép riêng |
Điểm quan trọng: không phải cứ ở xã biên giới là ở sát biên. Phần lớn thôn, vườn và trung tâm xã của Bù Gia Mập, Đăk Ơ nằm trong khu vực biên giới nhưng cách xa vành đai. Người dân sống, làm ăn bình thường. Các quy định chặt chỉ áp dụng khi bạn tiến về phía sát đường biên, nơi có biển báo vành đai hoặc vùng cấm.
Người dân sở tại và người từ nơi khác tới: khác nhau thế nào
Cư dân biên giới, tức người có hộ khẩu thường trú ở các xã biên giới, được đi lại, sản xuất trong khu vực biên giới theo nhu cầu sinh sống thường ngày. Người ở Đăk Ơ đi rẫy, người ở Bù Gia Mập đi chợ không cần xin phép ai. Khi cần vào vành đai biên giới để sản xuất, họ cũng có quy định riêng và thường đã quen với đồn biên phòng gần nhà.
Người từ nơi khác tới, kể cả công dân Việt Nam ở xã Phú Nghĩa hay Đa Kia ngay bên cạnh, khi vào khu vực biên giới phải mang theo giấy tờ tuỳ thân như căn cước và xuất trình khi được kiểm tra. Nếu ở lại qua đêm, chủ nhà hoặc cơ sở lưu trú phải khai báo lưu trú theo quy định về cư trú. Đây là thủ tục bình thường, giống khai báo lưu trú ở bất cứ đâu, chỉ là ở vùng biên được kiểm tra kỹ hơn.
Người nước ngoài vào khu vực biên giới phải có giấy phép do cơ quan công an cấp tỉnh cấp theo quy định, và chịu sự kiểm tra, giám sát của đồn biên phòng. Khách du lịch nước ngoài muốn tham quan Vườn quốc gia Bù Gia Mập hay các thôn ở hai xã biên giới cần tìm hiểu thủ tục này trước, thường thông qua đơn vị tổ chức tham quan hoặc ban quản lý vườn.
Những việc cần làm khi vào xã biên giới
Mang giấy tờ tuỳ thân bản gốc. Căn cước hoặc giấy tờ tương đương. Ảnh chụp trên điện thoại có thể không được chấp nhận khi kiểm tra; bản gốc vẫn chắc nhất.
Báo với chủ nhà để khai báo lưu trú. Nếu ở lại nhà người thân, chủ hộ khai báo lưu trú với công an xã theo quy định hiện hành, nhiều nơi đã khai qua ứng dụng trực tuyến. Ở nhà nghỉ thì cơ sở làm việc này.
Hỏi trước khi đi sâu về phía biên. Muốn đi câu cá ở sông suối gần biên, đi tìm măng, đi thăm vườn sát biên hay chụp ảnh phong cảnh vùng biên, hỏi người địa phương và đồn biên phòng trước. Họ biết chỗ nào là vành đai, chỗ nào được đi.
Tôn trọng biển báo. Biển "khu vực biên giới", "vành đai biên giới", "vùng cấm" không phải để trang trí. Thấy biển vành đai mà chưa xin phép thì quay lại.
Hợp tác khi được kiểm tra. Bộ đội biên phòng hay công an kiểm tra giấy tờ là việc bình thường. Xuất trình, trả lời rõ ràng mục đích chuyến đi, nơi ở; việc kiểm tra thường diễn ra nhanh gọn.
Những việc không nên làm ở vùng biên
Ngoài các quy định chung của pháp luật, vùng biên có những điều cấm hoặc hạn chế riêng. Vi phạm có thể bị xử lý hành chính hoặc nặng hơn, dù chỉ do không biết.
- Tự ý vào vành đai biên giới, vùng cấm khi chưa xin phép.
- Đi qua lại biên giới bằng đường mòn, lối mở không phải cửa khẩu, kể cả chỉ để "sang bên kia sông xem thử".
- Làm hư hỏng, di chuyển hay xâm phạm cột mốc, cọc dấu biên giới; chặt cây, đào đất, xây dựng sát mốc khi chưa được phép.
- Quay phim, chụp ảnh, bay thiết bị bay không người lái ở khu vực có biển cấm hoặc gần công trình quốc phòng, an ninh mà không được phép.
- Mua bán, vận chuyển hàng hoá không rõ nguồn gốc qua biên giới, nhận chở hàng giúp người lạ.
- Săn bắt, khai thác lâm sản trong rừng phòng hộ, rừng đặc dụng sát biên; đây còn là vi phạm về bảo vệ rừng.
Danh sách trên là các nhóm hành vi theo nguyên lý chung. Mức xử lý cụ thể nằm trong các văn bản về xử phạt hành chính lĩnh vực quốc phòng, an ninh và bảo vệ rừng; nếu có việc cần làm sát biên, hỏi đồn biên phòng trước luôn rẻ hơn nhiều so với xử lý sau.
Sông Đắk Huýt và đường biên ở thực địa
Ở vùng Bù Gia Mập, đường biên giới với Campuchia phần lớn chạy theo sông Đắk Huýt, một dòng sông nhỏ chảy giữa rừng. Ở thực địa, đường biên không phải lúc nào cũng rõ ràng như trên bản vẽ: sông có đoạn hẹp, mùa khô nước cạn, bờ bên kia trông không khác gì bờ bên này. Chính vì thế người lạ đường rất dễ vô tình đi quá giới hạn, nhất là khi đi câu, đi tìm măng hay đi theo lối mòn của người lấy củi.
Theo một khảo sát năm 2025 dựa trên số liệu của chính quyền các xã, đoạn biên giới của xã Đăk Ơ dài hơn đoạn của xã Bù Gia Mập, cả hai đều tiếp giáp cùng một xã phía Campuchia. Dọc biên có hệ thống cột mốc và cọc dấu do hai nước cùng cắm, và lực lượng biên phòng tuần tra thường xuyên. Đường tuần tra biên giới cũng là một phần quan trọng của mạng giao thông vùng này, nhưng đó là đường phục vụ quốc phòng, người dân và khách không tự ý dùng làm lối đi chơi.
Cuộc sống hai bên biên giới có những gắn bó lâu đời. Chính quyền và người dân xã Bù Gia Mập có các hoạt động giao lưu với xã Senmonorom bên kia biên giới, như các chương trình kết nghĩa, thăm hỏi dịp lễ. Những hoạt động này được tổ chức chính thức, theo kênh của chính quyền và biên phòng hai bên, không phải lý do để người dân tự ý qua lại.
Khi nào cần liên hệ đồn biên phòng hoặc công an xã
Có một số tình huống nên chủ động liên hệ: khi bạn là người nước ngoài hoặc đi cùng người nước ngoài vào hai xã biên giới; khi cần vào vành đai biên giới để làm việc như khảo sát đất, thu mua nông sản ở vườn sát biên, sửa chữa công trình; khi tổ chức đoàn đông người tham quan, chụp ảnh, quay phim ở vùng biên; khi phát hiện người lạ có dấu hiệu qua lại biên giới trái phép hay hàng hoá khả nghi.
Bài này không ghi số điện thoại hay địa chỉ cụ thể vì các thông tin đó có thể thay đổi sau sắp xếp hành chính. Cách tìm đúng nhất là hỏi ủy ban nhân dân xã, công an xã sở tại hoặc người dân địa phương. Trụ sở đồn biên phòng ở các xã biên giới thường là công trình mà người dân trong vùng ai cũng biết.
Với người chuyển tới sống lâu dài ở Bù Gia Mập hoặc Đăk Ơ, đăng ký cư trú theo đúng quy định là việc đầu tiên. Có hộ khẩu thường trú hoặc đăng ký tạm trú đúng cách, bạn được đối xử như cư dân địa phương trong sinh hoạt hằng ngày, đỡ phiền mỗi lần đi lại.
Những tình huống thường gặp và cách xử lý
Tình huống thứ nhất: bạn lên thăm người thân ở Đăk Ơ, định đi dạo ra phía sông cho biết đường biên. Cách đúng là hỏi người nhà xem đoạn nào là vành đai, nếu muốn đi thì nhờ người nhà liên hệ biên phòng trước. Đứng nhìn từ xa ở chỗ được phép vẫn thấy được cảnh rừng và sông, không cần tới sát mép nước.
Tình huống thứ hai: bạn là thương lái, được chủ vườn sát biên mời vào xem điều để mua. Hỏi chủ vườn xem vườn có nằm trong vành đai biên giới không; nếu có, chủ vườn thường biết thủ tục với đồn biên phòng sở tại và có thể giúp làm đúng. Mang theo giấy tờ tuỳ thân, giấy tờ xe và đi vào ban ngày.
Tình huống thứ ba: đoàn làm phim, chụp ảnh hay khảo sát khoa học muốn làm việc ở vùng rừng sát biên. Cần liên hệ trước với chính quyền xã, đồn biên phòng và ban quản lý vườn quốc gia nếu làm trong rừng đặc dụng, chuẩn bị văn bản giới thiệu của cơ quan, danh sách người tham gia và lịch trình. Làm thủ tục trước có thể mất thời gian, nhưng tránh được việc bị dừng giữa chừng.
Vì sao vùng biên cần quy chế riêng
Người mới tới đôi khi thấy các quy định ở xã biên giới phiền phức. Nhưng lý do của chúng khá rõ: đường biên giới ở vùng rừng núi dài, khó quan sát, là nơi các hoạt động như buôn lậu, vận chuyển hàng cấm, đưa người qua biên trái phép, khai thác lâm sản lậu dễ lẩn vào. Việc biết ai đang có mặt ở vùng biên, ở nhà ai, làm việc gì giúp lực lượng chức năng giữ an ninh cho chính người dân sống ở đó.
Quy chế còn bảo vệ cột mốc và đường biên, thứ đã được hai nước phân giới cắm mốc qua nhiều năm. Một cột mốc bị xê dịch hay một vạt rừng sát biên bị chặt phá có thể dẫn tới tranh chấp khó gỡ. Với người dân, hiểu và tuân thủ quy định cũng là cách bảo vệ mình khỏi những rắc rối pháp lý không đáng có.
Câu hỏi thường gặp
Xã Phú Nghĩa và Đa Kia có phải là khu vực biên giới không?
Theo nguyên tắc, khu vực biên giới là các xã có một phần địa giới trùng với đường biên giới quốc gia. Ở vùng Bù Gia Mập, hai xã có đường biên là Bù Gia Mập và Đăk Ơ. Để biết chắc phạm vi áp dụng hiện hành sau sắp xếp hành chính, nên hỏi chính quyền xã.
Đi du lịch Vườn quốc gia Bù Gia Mập có cần xin phép biên phòng không?
Công dân Việt Nam đi tham quan theo tuyến của vườn quốc gia thường chỉ cần mang giấy tờ tuỳ thân và tuân theo quy định của ban quản lý vườn. Người nước ngoài cần giấy phép vào khu vực biên giới. Muốn đi các tuyến sâu sát biên thì phải hỏi ban quản lý và đồn biên phòng trước.
Vành đai biên giới rộng bao nhiêu?
Theo quy chế khu vực biên giới đất liền, vành đai biên giới là dải đất tính từ đường biên vào trong với chiều sâu không quá một nghìn mét, được xác định cụ thể và cắm biển báo ở từng nơi. Thực địa có thể hẹp hơn tuỳ địa hình, nên dựa vào biển báo và hỏi biên phòng.
Người thân từ nơi khác lên thăm, ở lại vài ngày cần làm gì?
Người lên thăm mang theo căn cước bản gốc. Chủ hộ khai báo lưu trú cho khách với công an xã theo quy định hiện hành, có thể khai qua ứng dụng trực tuyến. Nếu định đi về phía sát biên thì hỏi đồn biên phòng trước.
Có được câu cá ở sông Đắk Huýt không?
Sông Đắk Huýt là đường biên giới, phần lớn bờ sông nằm trong vành đai biên giới. Người không phải cư dân sở tại không nên tự ý ra sông. Muốn đi, hỏi đồn biên phòng xem chỗ nào được phép, cần thủ tục gì, và tuyệt đối không qua bờ bên kia.
Bay flycam chụp cảnh rừng vùng biên có được không?
Bay thiết bị bay không người lái phải tuân theo quy định về quản lý tàu bay không người lái, cần cấp phép ở nhiều trường hợp, và bị hạn chế chặt gần biên giới và công trình quốc phòng. Muốn bay ở hai xã biên giới, tìm hiểu thủ tục cấp phép và hỏi đồn biên phòng trước khi cất cánh.