Người sống ở vùng Bù Gia Mập làm thẻ căn cước tại công an xã nơi cư trú: công an xã Bù Gia Mập, Đa Kia, Đăk Ơ hoặc Phú Nghĩa, hoặc tại điểm thu nhận do công an tỉnh Đồng Nai bố trí. Mang theo thẻ căn cước công dân cũ (nếu có), trẻ em đi cùng cha mẹ; dữ liệu nhân thân được lấy từ cơ sở dữ liệu dân cư nên thường không cần mang thêm giấy tờ khác.
Từ ngày 1/7/2024, Luật Căn cước thay thẻ căn cước công dân bằng thẻ căn cước, cho cấp thẻ cả trẻ dưới 14 tuổi theo nhu cầu, và chứng minh nhân dân chín số, mười hai số đã hết giá trị từ 1/1/2025. Bài này nói rõ ai phải đi, khi nào, những trường hợp riêng ở vùng này như người già ốm yếu, đồng bào ở các ấp xa, người chưa từng có giấy khai sinh.
Ai phải làm, ai chưa cần làm ngay
Công dân từ đủ 14 tuổi trở lên phải làm thủ tục cấp thẻ căn cước. Trẻ dưới 14 tuổi được cấp theo nhu cầu của cha mẹ, chẳng hạn khi cần đi máy bay, làm hồ sơ khám chữa bệnh, mở tài khoản tiết kiệm đứng tên con. Ở Bù Gia Mập, phần lớn gia đình làm cho con khi con lên lớp 9, đủ tuổi phải làm và cần giấy tờ cho kỳ thi chuyển cấp.
Người đang cầm thẻ căn cước công dân gắn chip hay thẻ mã vạch còn hạn thì chưa phải đổi, thẻ vẫn dùng tới hết hạn in trên thẻ. Người còn giữ chứng minh nhân dân thì phải làm thẻ mới, vì giấy này đã hết giá trị sử dụng. Ở các ấp xa, vẫn còn một số người lớn tuổi, nhất là đồng bào, chỉ có chứng minh nhân dân cũ hoặc không có giấy tờ tùy thân; đây là nhóm nên được con cháu đưa đi làm sớm, vì thiếu thẻ thì việc nhận trợ cấp, khám bệnh bằng bảo hiểm, làm giấy tờ đất đều vướng.
Mốc cấp đổi theo tuổi là 14, 25, 40 và 60. Thẻ cấp khi đã đủ 60 tuổi có giá trị sử dụng lâu dài. Nếu bạn làm thẻ trong vòng hai năm trước các mốc này thì thẻ còn dùng tới mốc kế tiếp, không phải đổi liền.
Các bước làm thẻ tại công an xã
Thủ tục cấp mới và cấp đổi thông thường gồm những bước sau. Thời gian chờ thực tế tuỳ lượng người và tình trạng đường truyền ở từng xã.
- Hỏi trước lịch thu nhận: nhiều xã tổ chức theo ngày, có đợt thu nhận lưu động tại ấp. Cán bộ ấp và loa xã thường thông báo.
- Mang thẻ căn cước công dân hoặc chứng minh nhân dân cũ nếu có. Người chưa có giấy tờ gì thì báo cán bộ để được hướng dẫn kiểm thông tin dân cư.
- Cán bộ tra thông tin trong cơ sở dữ liệu dân cư, bạn kiểm lại họ tên, ngày sinh, nơi đăng ký khai sinh, nơi thường trú. Sai chỗ nào phải nói ngay để điều chỉnh trước khi in thẻ.
- Chụp ảnh mặt, thu vân tay và thu mống mắt theo quy định. Đây là lý do người làm thẻ phải có mặt, không uỷ quyền được.
- Ký xác nhận, nộp lệ phí nếu thuộc diện phải nộp, nhận giấy hẹn. Có thể đăng ký nhận thẻ qua bưu chính để khỏi đi lại.
- Kích hoạt tài khoản định danh điện tử ngay tại quầy nếu chưa có, để dùng VNeID cho các việc sau.
Với người làm lần đầu, bước kiểm thông tin là quan trọng nhất. Nhiều người ở vùng kinh tế mới có ngày sinh trên giấy tờ cũ khác nhau giữa sổ hộ khẩu, giấy khai sinh và chứng minh nhân dân. Thẻ in theo dữ liệu dân cư, nên sai từ dữ liệu thì thẻ cũng sai; sửa trước khi in đỡ phiền hơn nhiều so với sửa sau.
Trẻ em dưới 14 tuổi: làm khi cần, cha mẹ đi cùng
Trẻ từ 6 đến dưới 14 tuổi khi làm thẻ cũng được chụp ảnh, thu vân tay và mống mắt; trẻ dưới 6 tuổi thì theo quy định không thu sinh trắc học, cha mẹ có thể làm thủ tục qua cổng dịch vụ công hoặc VNeID. Người đại diện hợp pháp (cha, mẹ hoặc người giám hộ) phải đi cùng hoặc đứng ra làm thủ tục.
Làm thẻ cho con không bắt buộc, nhưng có ích khi gia đình thường xuyên đưa con đi khám ở bệnh viện tuyến trên tại Phước Long, Đồng Xoài cũ hay TP.HCM, khi con đi máy bay, hoặc khi cần chứng minh nhân thân mà không mang giấy khai sinh. Trẻ đã có số định danh cá nhân từ khi đăng ký khai sinh, nên phần lớn thủ tục khác vẫn làm được bằng số định danh, không cần thẻ.
Với học sinh ở các trường nội trú dân tộc, nhà trường đôi khi phối hợp với công an tổ chức thu nhận ngay tại trường. Phụ huynh ở ấp xa nên hỏi giáo viên chủ nhiệm về các đợt này, vì đó là cách đỡ phải đưa con lên xã một chuyến riêng, nhất là vào mùa mưa khi đường đất trơn.
Khi con đủ 14 tuổi, dù đã có thẻ từ nhỏ hay chưa, đều phải làm thủ tục cấp đổi hoặc cấp mới. Tranh thủ dịp hè trước lớp 9 hay lớp 10 là thời điểm nhiều gia đình ở các xã chọn, vì các đợt thu nhận lưu động tại trường học cũng hay rơi vào dịp này.
Người già, người ốm yếu, người ở ấp xa sát rừng
Người cao tuổi, người khuyết tật, người ốm nặng không đi lại được có thể đề nghị công an xã thu nhận tại nhà. Đây là việc ngành công an đã làm nhiều năm qua các đợt cao điểm; ở vùng đồi rừng như Bù Gia Mập, Đắk Ơ, đề nghị này rất thiết thực. Người nhà đến công an xã trình bày hoàn cảnh, cung cấp địa chỉ, cán bộ sẽ hẹn lịch.
Với các ấp, sóc ở xa trụ sở xã, công an thường tổ chức thu nhận lưu động theo đợt tại nhà văn hoá ấp hoặc trường học. Đi theo đợt này đỡ phải đưa người già vượt đường đồi lên xã. Muốn biết lịch, hỏi trưởng ấp, già làng, người uy tín trong sóc, hoặc nghe loa xã.
Một điểm cần nhớ với người lớn tuổi là ngày sinh. Không ít cụ ông, cụ bà đồng bào chỉ nhớ năm sinh, dữ liệu cũ ghi ngày mặc định. Khi thu nhận, nếu gia đình có giấy tờ cho thấy ngày sinh khác, hãy hỏi cán bộ thủ tục điều chỉnh; nếu không có giấy tờ, dữ liệu sẽ giữ như đã đăng ký và điều đó không ảnh hưởng quyền lợi.
Chưa có giấy khai sinh, chưa có tên trong dữ liệu dân cư
Ở vùng biên giới, vẫn có trường hợp người sinh ra ở nhà, lớn lên trong sóc, chưa từng đăng ký khai sinh, hoặc người từ nơi khác đến làm thuê lâu năm mà giấy tờ thất lạc. Không có thông tin trong cơ sở dữ liệu dân cư thì không làm được căn cước.
Con đường đúng là đăng ký khai sinh trước. Pháp luật hộ tịch có thủ tục đăng ký khai sinh cho người đã lớn chưa đăng ký, kể cả người cao tuổi, tại uỷ ban xã nơi cư trú, với giấy tờ chứng minh hoặc cam đoan và người làm chứng theo quy định. Sau khi có khai sinh và được cập nhật vào dữ liệu dân cư, người đó mới làm thẻ căn cước. Bài về hộ tịch trong mục này nói rõ hơn.
Với những người có quốc tịch không rõ ràng, gốc gác từ bên kia biên giới, hoặc đang sống lâu năm mà chưa xác định được quốc tịch, pháp luật có giấy chứng nhận căn cước riêng cho người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch. Trường hợp này phức tạp, nên làm việc trực tiếp với công an xã và đề nghị trợ giúp pháp lý miễn phí.
Căn cước điện tử trên VNeID dùng vào việc gì
Bên cạnh thẻ cứng, mỗi công dân có tài khoản định danh điện tử mức 2 sẽ có căn cước điện tử trong ứng dụng VNeID. Căn cước điện tử có giá trị tương đương thẻ trong nhiều giao dịch: làm thủ tục ở bộ phận một cửa, đi khám chữa bệnh bằng bảo hiểm y tế, làm thủ tục ở sân bay nội địa, giao dịch với một số ngân hàng. Với người ở Bù Gia Mập hay phải đi xa, đây là cách đỡ lo mất thẻ.
VNeID còn tích hợp được giấy phép lái xe, thẻ bảo hiểm y tế, giấy đăng ký xe và một số giấy tờ khác, tuỳ dữ liệu đã được liên thông. Khi bị kiểm tra trên đường hay khi khám bệnh, xuất trình trên điện thoại thường được chấp nhận. Tuy vậy, sóng di động ở một số ấp sát rừng yếu, nên đừng bỏ hẳn thẻ cứng ở nhà khi đi xa.
Một lưu ý an toàn: tài khoản định danh điện tử gắn với số điện thoại chính chủ. Không đưa mật khẩu, mã xác thực gửi qua tin nhắn cho bất kỳ ai, kể cả người xưng là cán bộ gọi điện hướng dẫn "cập nhật dữ liệu sau sáp nhập". Đây là kiểu lừa đảo đã xuất hiện ở nhiều nơi. Cơ quan công an không gọi điện đòi mã xác thực; có việc thì người dân được mời lên trụ sở hoặc được thông báo qua trưởng ấp.
Nếu đổi số điện thoại, mất máy, hãy đến công an xã đề nghị thay đổi số điện thoại gắn với tài khoản, tránh người khác dùng số cũ chiếm tài khoản của mình.
Những lỗi hay gặp khiến phải đi hai lần
Không hỏi lịch trước. Đến đúng hôm công an xã đi thu nhận lưu động ở ấp khác, hoặc hôm mất điện, mất mạng. Hỏi trước một câu đỡ cả buổi đường.
Thông tin dữ liệu sai mà không nói. Thấy họ tên sai dấu, ngày sinh sai vẫn ký cho xong. Thẻ in ra sai, muốn sửa lại phải làm thủ tục khác. Sai đâu nói ngay khi cán bộ cho kiểm.
Đi làm hộ. Căn cước bắt buộc người làm thẻ có mặt để thu sinh trắc học. Con cháu cầm giấy đi hộ cha mẹ là không làm được, trừ trường hợp đề nghị thu nhận tại nhà.
Mất giấy hẹn, không đăng ký bưu chính. Thẻ về rồi mà không ai biết để lên nhận. Đăng ký nhận qua bưu chính hoặc lưu giấy hẹn cẩn thận.
Quên kích hoạt định danh điện tử. Làm thẻ xong mà không kích hoạt tài khoản thì sau muốn nộp hồ sơ trực tuyến lại phải quay lại công an xã. Kích hoạt luôn khi đang ở quầy.
Câu hỏi thường gặp
Thẻ căn cước công dân cấp năm 2021 ghi Bình Phước có phải đổi không?
Không phải. Thẻ còn hạn vẫn có giá trị đến hết thời hạn in trên thẻ. Việc tỉnh Bình Phước nhập vào Đồng Nai không thuộc trường hợp bắt buộc đổi. Khi đến tuổi cấp đổi hoặc thẻ hỏng, thẻ mới sẽ in địa chỉ theo xã mới, tỉnh Đồng Nai.
Thường trú ở Bù Gia Mập nhưng đang làm ở Bình Dương cũ, làm căn cước ở đâu?
Nơi cư trú gồm cả nơi đã đăng ký tạm trú, nên nếu đã đăng ký tạm trú ở nơi làm việc thì có thể làm thủ tục tại công an nơi đó, không bắt buộc về Bù Gia Mập. Hỏi công an phường, xã nơi đang ở về lịch thu nhận và giấy tờ cần mang.
Người già nằm một chỗ ở Đắk Ơ có làm thẻ được không?
Được. Người nhà đến công an xã trình bày, đề nghị thu nhận tại nhà. Cán bộ sẽ hẹn lịch đến chụp ảnh, thu vân tay và mống mắt. Mang theo chứng minh nhân dân hoặc giấy tờ cũ nếu có để kiểm thông tin.
Có bắt buộc làm căn cước cho con dưới 14 tuổi không?
Không bắt buộc. Trẻ dưới 14 tuổi được cấp theo nhu cầu. Trẻ đã có số định danh từ khi khai sinh nên nhiều thủ tục vẫn làm được. Khi con đủ 14 tuổi thì phải làm thủ tục cấp thẻ.
Mất thẻ căn cước thì xin cấp lại ở đâu?
Đến công an xã nơi cư trú hoặc nơi thuận tiện để làm thủ tục cấp lại, hoặc nộp trực tuyến nếu được hỗ trợ. Trong thời gian chờ, có thể dùng căn cước điện tử trên VNeID nếu tài khoản đã kích hoạt mức 2 cho nhiều giao dịch.
Thẻ căn cước mới có ghi quê quán không?
Thẻ căn cước theo luật mới không in quê quán và nơi thường trú như thẻ cũ, mà in nơi đăng ký khai sinh và nơi cư trú theo mẫu. Thông tin đầy đủ vẫn nằm trong chip và cơ sở dữ liệu, xem được qua VNeID.