Mùa nào đi Bù Gia Mập đẹp nhất: lịch từng tháng cho người đi rừng, ngắm điều, về sóc

Nếu chỉ chọn một khoảng thời gian để lên Bù Gia Mập lần đầu, hãy chọn mùa khô, từ khoảng tháng mười hai tới tháng ba năm sau: đường khô, suối trong, ít vắt, lại trùng mùa điều trổ bông rồi vào thu hoạch. Nhưng mỗi mùa ở vùng đất này có một vẻ riêng, và người thích rừng xanh, thích nấm, măng, mây mù lại có lý do để đi vào mùa mưa.

Vùng Bù Gia Mập (nay là bốn xã Bù Gia Mập, Đa Kia, Đăk Ơ, Phú Nghĩa thuộc tỉnh Đồng Nai) có khí hậu nhiệt đới gió mùa của miền Đông Nam Bộ, chịu ảnh hưởng của địa hình đồi cao giáp Tây Nguyên. Bài này không phân tích khí hậu — phần đó có bài riêng — mà chỉ trả lời câu hỏi của người đi: tháng nào thấy gì, làm gì, cần dè chừng điều gì. Các mốc dưới đây là khoảng thường gặp, năm nào mưa sớm hay muộn thì lệch đi vài tuần.

Lịch đi Bù Gia Mập theo tháng

Bảng tổng hợp những gì thường thấy trong năm. Mốc mùa vụ thay đổi tuỳ thời tiết và từng vườn, nên xem như khung tham khảo:

Nhìn chung, nửa đầu mùa khô (tháng mười hai tới tháng hai) là khoảng cân bằng nhất giữa thời tiết dễ chịu, cảnh đẹp và an toàn. Cuối mùa khô đẹp với lá cao su non và mùa điều, nhưng nóng và có rủi ro cháy rừng. Mùa mưa hợp với người đã quen đi rừng hoặc chỉ định đi nhẹ.

Mùa khô: thời điểm dễ đi nhất

Mùa khô ở Bù Gia Mập thường bắt đầu khi gió mùa đông bắc thổi về, mưa thưa dần rồi dứt hẳn. Những tuần đầu mùa, sáng sớm trên đồi có sương mỏng, khí trời se lạnh đủ để mặc thêm áo khoác, trưa nắng nhưng không gắt. Đây là lúc đường vào thôn, sóc, bìa rừng khô ráo, xe máy chạy dễ, đi bộ trong rừng ít vắt, suối trong và nông hơn hẳn mùa mưa.

Với người muốn vào Vườn quốc gia Bù Gia Mập, đi bộ tuyến dài hay quan sát chim, mùa khô gần như là lựa chọn mặc định. Rừng nửa rụng lá thưa dần, ánh sáng lọt xuống nhiều hơn, quan sát trên tán cây dễ hơn. Ban đêm trời quang, ở chỗ ít đèn có thể thấy bầu trời sao rất rõ.

Điểm cần nhớ là càng về cuối mùa khô, rừng càng hanh. Từ khoảng tháng hai, lá khô phủ dày, lồ ô khô giòn, nguy cơ cháy rừng tăng cao; vườn quốc gia và các xã căng lực lượng canh lửa, đôi khi hạn chế khách vào sâu. Khách đi vào giai đoạn này cần hỏi trước tình hình và tuyệt đối không mang lửa vào rừng.

Mùa điều và mùa cao su thay lá

Cây điều là cây gắn với tên tuổi vùng đất này, và mùa điều là mùa đẹp riêng của Bù Gia Mập. Thường từ khoảng tháng mười một, tháng mười hai, điều bắt đầu trổ bông, những chùm hoa nhỏ màu hồng nhạt phủ trên tán lá; sau đó là trái non, rồi tới khoảng tháng hai, tháng ba thì vào mùa thu hoạch rộ, trái chín vàng, đỏ treo lủng lẳng, mùi điều chín thơm nồng cả một con dốc.

Cùng khoảng thời gian, những rừng cao su trên đồi bước vào mùa thay lá. Lá cao su chuyển vàng, đỏ, rồi rụng trơ cành, phủ kín mặt đất đỏ một lớp lá khô. Vài tuần sau, cây ra lá non xanh mướt. Cảnh cao su thay lá ở vùng đồi Bình Phước cũ là đề tài quen thuộc của dân chụp ảnh, và Bù Gia Mập có nhiều con đường chạy giữa những lô cao su như vậy.

Mùa này cũng là mùa bận rộn nhất của người trồng điều. Nếu muốn ghé vườn, nên hỏi trước chủ vườn, tránh làm phiền vào lúc họ đang gom trái, phơi hạt. Bài riêng trong mục này nói kỹ hơn về cách thăm vườn điều mùa thu hoạch.

Mùa mưa: rừng xanh nhất nhưng phải biết giới hạn

Khi những cơn mưa đầu mùa về, thường khoảng tháng tư, tháng năm, cả vùng đổi màu chỉ sau vài tuần. Rừng xanh lại, cỏ mọc trên những con đường đất đỏ, măng lồ ô, măng tre đâm lên, nấm mọc sau mưa, rau rừng vào mùa. Đầu mùa mưa thường mưa vào buổi chiều, sáng trời trong và mát, khá dễ chịu để đi dạo, chạy xe quanh các xã hay ghé chợ.

Giữa và cuối mùa mưa, khoảng tháng tám tới tháng mười, mưa nhiều và dầm hơn, có ngày mưa liên tục. Rừng đẹp nhất về màu xanh, mây mù vắt ngang những đồi cao về phía biên giới. Nhưng đây cũng là lúc đường rừng trơn trượt, vắt nhiều, suối dâng nhanh sau mưa lớn, nguy cơ lũ quét ở các khe suối. Nhiều tuyến đi bộ trong vườn có thể tạm dừng.

Nếu đi mùa mưa, hãy chọn những hoạt động nhẹ: tuyến ngắn trong phân khu dịch vụ của vườn, chạy xe đường chính ngắm cảnh, ăn món mùa mưa, ghé thăm người quen. Luôn có phương án dự phòng cho những ngày mưa cả ngày, và đừng bao giờ cố đi rừng hay lội suối khi người địa phương khuyên dừng.

Lễ hội và dịp đặc biệt trong năm

Tết Nguyên đán là dịp đông vui nhất trong năm ở các xã: người đi làm xa về quê, chợ tết nhộn nhịp, nhà nhà sửa soạn. Cũng là lúc nhiều quán xá nghỉ vài ngày, nên khách lên dịp Tết cần chuẩn bị chuyện ăn ở trước. Mùa xuân cũng trùng mùa điều và cao su thay lá, cảnh vật rất đẹp.

Ở các sóc S'tiêng, bon M'nông, những nghi lễ gắn với mùa rẫy như lễ mừng lúa mới thường diễn ra sau khi thu hoạch lúa rẫy, khoảng cuối năm, nhưng thời điểm cụ thể khác nhau giữa các nơi và giữa các năm, có khi gia đình tự tổ chức, có khi cả cộng đồng. Đây là dịp có thể được nghe cồng chiêng, uống rượu cần. Khách không nên đến như đi xem trình diễn; nếu được mời qua người quen, hãy đến với tâm thế người khách tôn trọng chủ nhà.

Ngoài ra, chính quyền địa phương đôi khi tổ chức các ngày hội văn hoá, thể thao đồng bào dân tộc hay hội chợ nông sản, nhất là vào dịp lễ lớn. Lịch các sự kiện này không cố định; muốn đi đúng dịp, nên theo dõi thông báo của xã hoặc hỏi người quen ở địa phương.

Dịp nghỉ lễ dài như 30/4 – 1/5 hay 2/9 thường có nhiều nhóm từ TP.HCM và các tỉnh lân cận lên Phước Long và Bù Gia Mập. Nếu đi những dịp này, nên đặt chỗ ở sớm và chuẩn bị tinh thần đường đông hơn ngày thường; nếu thích yên tĩnh, ngày thường trong tuần là lựa chọn tốt hơn.

Mang gì theo từng mùa

Đồ đạc cho chuyến lên Bù Gia Mập khác nhau khá nhiều giữa hai mùa. Ngoài giấy tờ, thuốc men, sạc dự phòng mang quanh năm, nên tính thêm:

• Đầu mùa khô: áo khoác mỏng cho sáng sớm và đêm se lạnh trên đồi, khăn che bụi khi chạy xe đường đất đỏ, kem chống nắng, son dưỡng vì trời hanh.
• Giữa và cuối mùa khô: mũ rộng vành, áo dài tay chống nắng loại thoáng, bình nước lớn, muối uống bù nước; tránh mang bất cứ thứ gì có thể gây lửa vào rừng.
• Đầu mùa mưa: áo mưa bộ thay vì áo mưa cánh dơi khi chạy xe đường đồi, túi chống nước cho điện thoại và giấy tờ, tất chống vắt.
• Cao điểm mùa mưa: ủng nhựa hoặc giày lội nước đế bám, quần áo nhanh khô, thêm một bộ đồ khô để trong túi kín, đèn pin vì trời tối sớm khi mây dày.
• Quanh năm: thuốc chống côn trùng, bộ sơ cứu nhỏ, tiền mặt vừa đủ, bản đồ ngoại tuyến và túi đựng rác mang về.

Xe máy đi đường đồi mùa mưa nên kiểm tra phanh, lốp trước khi lên; mùa khô thì để ý bụi đỏ bám vào lọc gió và xích. Người đi ô tô gầm thấp nên hỏi trước tình trạng đường vào thôn, sóc vì một số đoạn mùa mưa lầy, mùa khô nhiều ổ gà.

Gợi ý chọn thời điểm theo mục đích

Đi rừng, vào vườn quốc gia lần đầu. Tháng mười hai tới tháng hai: thời tiết ổn định, ít rủi ro, rừng thoáng. Tránh cao điểm mùa mưa.

Ngắm và chụp mùa điều, cao su thay lá. Khoảng tháng một tới tháng ba, tuỳ năm; hỏi người quen tình hình thực tế trước khi lên vì mỗi năm lệch nhau vài tuần.

Quan sát chim, linh trưởng. Mùa khô, đi rất sớm; một số người quan sát chim lại thích đầu mùa mưa vì nhiều loài vào mùa sinh sản, hót nhiều.

Ăn món rừng mùa mưa, thấy rừng xanh. Tháng năm tới tháng bảy, khi mưa chủ yếu vào chiều, sáng còn đi được.

Tìm hiểu văn hoá đồng bào. Quanh mùa thu hoạch lúa rẫy và các dịp lễ cuối năm, nhưng phải qua người quen hoặc chính quyền địa phương, không tự đến.

Đi nhẹ cùng gia đình. Đầu mùa khô hoặc đầu mùa mưa; kết hợp hồ Thác Mơ, núi Bà Rá ở Phước Long cho trẻ nhỏ đỡ mệt. Tránh những ngày nắng gắt cuối mùa khô và những tuần mưa dầm giữa mùa mưa.

Câu hỏi thường gặp

Tháng mấy đi Bù Gia Mập là đẹp nhất?

Với người đi lần đầu, khoảng tháng mười hai tới tháng hai là dễ đi nhất: mùa khô, đường ráo, suối trong, ít vắt, lại có điều trổ bông và ra trái. Tháng hai, tháng ba có mùa điều chín và cao su thay lá nhưng nắng gắt hơn.

Mùa mưa đi Bù Gia Mập có được không?

Được nếu chỉ đi nhẹ: chạy xe đường chính, tuyến ngắn trong vườn quốc gia, ăn món mùa mưa. Không nên đi rừng sâu hay lội suối giữa mùa mưa vì đường trơn, vắt nhiều và suối có thể dâng rất nhanh.

Mùa thu hoạch điều ở Bù Gia Mập vào khoảng tháng nào?

Thường điều trổ bông từ khoảng tháng mười một, tháng mười hai và thu hoạch rộ khoảng tháng hai, tháng ba, có năm kéo sang tháng tư. Mốc cụ thể thay đổi theo thời tiết từng năm và từng vườn.

Khi nào xem được cao su thay lá ở Bù Gia Mập?

Cao su thường thay lá trong mùa khô, khoảng tháng một, tháng hai, lá vàng đỏ rồi rụng, vài tuần sau ra lá non. Thời điểm lệch nhau tuỳ năm và tuỳ giống cây, nên hỏi người địa phương trước khi lên.

Cuối mùa khô vào rừng Bù Gia Mập cần lưu ý gì?

Rừng rất khô, nguy cơ cháy cao nên tuyệt đối không mang lửa, không hút thuốc trong rừng. Vườn quốc gia có thể hạn chế khách vào sâu; hãy hỏi trước và mang đủ nước vì nắng gắt.

Đi Bù Gia Mập dịp Tết có tiện không?

Cảnh đẹp vì trùng mùa điều, cao su thay lá, không khí vui. Nhưng nhiều quán xá, dịch vụ nghỉ vài ngày đầu năm, xe cộ đông, nên cần đặt chỗ ở và hỏi trước chuyện ăn uống, đi lại.