Ở Bù Gia Mập, đồ dùng hằng ngày mua ở chợ trung tâm xã và các tiệm tạp hoá đầu thôn; những việc lớn như mua xe, mua đồ điện máy, làm việc với ngân hàng ở chi nhánh lớn, khám chuyên khoa thường phải ra khu Phước Long hoặc Đồng Xoài. Chuyển khoản, quét mã thanh toán đã phổ biến cả ở tiệm nhỏ; hàng đặt online giao được tới các trung tâm xã, còn vào thôn xa thì nhiều khi phải hẹn ra điểm nhận.
Bài này là bản đồ dịch vụ hằng ngày cho người mới đến: mua gì ở đâu, lo tiền bạc thế nào, nhận và gửi hàng ra sao, sửa xe, sửa điện thoại ở đâu, và cách tránh những kiểu lừa đảo nhắm vào người dân nông thôn. Bài không nêu tên cửa hàng hay doanh nghiệp cụ thể; danh sách doanh nghiệp trên địa bàn có thể tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang.
Chợ xã và tiệm tạp hoá: nhịp mua bán hằng ngày
Mỗi trung tâm xã có chợ, nơi họp đông nhất vào buổi sáng sớm. Ở đây bán thịt, cá, rau, trái cây, đồ khô, quần áo, giày dép, đồ gia dụng. Những ngày cuối tuần, mùa thu hoạch, chợ đông hơn hẳn. Đồng bào ở các thôn xa mang rau rừng, măng, trái cây vườn ra bán theo mùa; người mua nên hỏi nguồn gốc, tránh mua sản phẩm từ động vật hoang dã, vốn bị pháp luật bảo vệ.
Tiệm tạp hoá đầu thôn là nơi quan trọng không kém chợ. Ngoài gạo, mắm muối, nước giải khát, nhiều tiệm bán cả bình gas, thẻ cào điện thoại, thuốc trừ muỗi, dụng cụ làm vườn đơn giản, nhận thu hộ tiền điện, nhận giữ hàng giúp người trong xóm. Chủ tiệm thường là nguồn thông tin của cả thôn: ai cần người làm, ai bán đất, nhà nào có việc hiếu hỉ.
Ngoài chợ xã, ở khu trung tâm huyện cũ và một số trung tâm xã có cửa hàng tiện lợi nhỏ, cửa hàng mẹ và bé, nhà sách văn phòng phẩm, cửa hàng quần áo. Các cửa hàng này đủ cho nhu cầu thường ngày; với hàng có thương hiệu, kích cỡ đặc biệt hay nhiều lựa chọn thì người dân thường đặt online hoặc đợi dịp ra đô thị. Đồ ăn sẵn, bánh mì, cà phê buổi sáng thì gần như trung tâm xã nào cũng có.
Người mới đến nên làm quen với một tiệm tạp hoá và một sạp chợ quen. Mua quen giúp có hàng tươi, được báo khi có hàng ngon theo mùa, được giữ hàng khi về muộn. Ở nông thôn, sự quen biết này còn có giá trị khi cần nhờ việc gấp, như gọi người giúp khi xe hỏng giữa đường hay nhắn tin khi có người tìm.
Khi nào phải ra Phước Long, Đồng Xoài
Đồ điện máy, nội thất giá trị cao. Tivi, tủ lạnh, máy giặt, máy lạnh, giường tủ thường có nhiều lựa chọn hơn ở khu Phước Long (phường Phước Long, phường Phước Bình) hoặc Đồng Xoài. Hỏi kỹ chính sách giao hàng, lắp đặt tận nhà và bảo hành, vì người bán ở xa có thể tính thêm phí chở lên vùng đồi.
Mua xe, đăng ký xe. Mua xe máy, ô tô mới thường phải ra cửa hàng ở các trung tâm lớn. Việc đăng ký xe theo quy định hiện hành của ngành công an; hỏi công an xã về nơi làm thủ tục gần nhất sau khi sắp xếp lại bộ máy.
Ngân hàng cho việc phức tạp. Vay vốn lớn, mở tài khoản doanh nghiệp, giải quyết sự cố thẻ, làm hồ sơ bảo lãnh thường phải đến chi nhánh hoặc phòng giao dịch của ngân hàng, nhiều ngân hàng chỉ có chi nhánh ở các trung tâm lớn.
Đồ dùng chuyên dụng. Thuốc theo đơn đặc biệt, kính thuốc, thiết bị y tế cho người già, linh kiện máy móc nông nghiệp hiếm, đồ dùng học tập chuyên biệt. Gọi điện hỏi trước để tránh đi mà không có hàng.
Ngân hàng, ATM và chuyển khoản
Ở khu trung tâm huyện cũ và một số trung tâm xã có phòng giao dịch ngân hàng, máy ATM, điểm giao dịch của ngân hàng chính sách xã hội họp định kỳ tại xã. Số lượng máy ATM ít hơn đô thị, có lúc hết tiền hoặc tạm ngưng vào dịp cao điểm như cuối mùa điều, trước Tết. Nên rút tiền trước khi cần, không đợi tới phút chót.
Chuyển khoản, quét mã QR đã trở nên quen thuộc: tiệm tạp hoá, quán ăn, người thu mua nông sản đều nhận chuyển khoản. Người bán nông sản giá trị lớn nhận chuyển khoản an toàn hơn cầm nhiều tiền mặt đi đường vắng. Khi nhận tiền chuyển khoản, hãy kiểm tra số dư trong ứng dụng ngân hàng của chính mình, không tin vào ảnh chụp màn hình "đã chuyển" do người mua gửi.
Người lớn tuổi, đồng bào ở thôn xa chưa quen ứng dụng ngân hàng có thể nhờ con cháu cài đặt, nhưng phải giữ mật khẩu, mã OTP cho riêng mình. Ngân hàng không bao giờ gọi điện yêu cầu khách đọc mã OTP; ai hỏi mã này là kẻ gian. Nếu có thắc mắc, hãy đến trực tiếp phòng giao dịch hoặc gọi số tổng đài in trên thẻ, không gọi theo số lạ nhắn tới.
Nhận hàng đặt online khi ở thôn xa
Đặt hàng qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội là cách nhiều người ở vùng này mua đồ không có sẵn tại chỗ. Muốn nhận hàng suôn sẻ, nên làm theo các bước sau.
- Ghi địa chỉ đúng theo đơn vị hành chính mới: thôn, xã mới, tỉnh Đồng Nai; có thể ghi thêm tên xã cũ trong ngoặc để người giao hàng dễ tìm, vì bản đồ và thói quen gọi tên cũ vẫn còn.
- Ghi thêm mốc dễ nhận ra: gần trường, gần trạm y tế, gần tiệm tạp hoá quen, đầu đường lô nào.
- Để số điện thoại có sóng ổn định; nếu nhà sóng yếu, ghi số của người thân ở trung tâm xã làm số liên hệ thứ hai.
- Nếu ở thôn xa, hẹn nhận hàng tại một điểm quen ở trung tâm xã như tiệm tạp hoá, bưu cục, nhà người quen.
- Với hàng thanh toán khi nhận, kiểm tra đúng tên người gửi, đúng đơn mình đặt trước khi trả tiền; từ chối gói hàng lạ mình không đặt.
- Hàng cồng kềnh, dễ vỡ, hỏi trước người bán về phí chở và việc giao tận nhà trên đường đồi.
Gửi hàng đi cũng làm ở bưu cục và các điểm nhận gửi của dịch vụ chuyển phát ở trung tâm xã. Người bán nông sản qua mạng nên đóng gói kỹ, chèn chống va đập, ghi rõ loại hàng để tránh bị giữ lại hay hư hỏng.
Sửa chữa: xe máy, điện thoại, máy móc
Đời sống ở vùng đồi khiến các dịch vụ sửa chữa trở thành thiết yếu. Mỗi trung tâm xã thường có đủ những tiệm sau; chất lượng tuỳ người thợ, nên hỏi hàng xóm để chọn thợ uy tín.
- Sửa xe máy: thay má phanh, xích, lốp, giảm xóc là việc thường gặp do đường dốc và đất đỏ; bảo dưỡng trước mùa mưa giúp đi an toàn hơn.
- Sửa điện thoại: thay pin, màn hình, sạc; với điện thoại có dữ liệu quan trọng, sao lưu trước khi đưa sửa và có mặt khi thợ làm.
- Sửa điện máy, máy bơm: máy bơm, quạt, tủ lạnh hay hỏng sau những trận sét mùa mưa; thợ điện nước ở xã thường nhận sửa tại nhà.
- Sửa máy nông nghiệp: máy cắt cỏ, máy phun thuốc, máy cưa; phụ tùng phổ biến có ở cửa hàng vật tư, phụ tùng hiếm phải đặt từ nơi khác.
- Cơ khí, hàn: làm cổng, khung nhà kho, giàn phơi nông sản, sửa xe kéo; nhu cầu tăng trước mùa thu hoạch.
Hãy hỏi giá sửa trước khi thợ làm, yêu cầu giữ lại phụ tùng cũ đã thay để kiểm tra. Ở nông thôn, thợ uy tín thường giữ khách bằng sự thật thà; nếu thấy báo bệnh quá nhiều thứ cùng lúc, có thể hỏi thêm một thợ khác.
Vật tư nông nghiệp: mua đúng, tránh hàng giả
Phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây là những thứ người làm vườn mua thường xuyên nhất, cũng là mặt hàng dễ gặp hàng giả, hàng kém chất lượng. Hàng kém chất lượng không chỉ mất tiền mà còn làm mất cả vụ, vì cây không được nuôi đúng hay sâu bệnh không được trị.
Nên mua ở đại lý có giấy phép, có hoá đơn hoặc phiếu bán hàng ghi rõ tên sản phẩm, số lượng. Kiểm tra bao bì còn nguyên, có nhãn tiếng Việt, hạn sử dụng; với thuốc bảo vệ thực vật, chỉ dùng loại được phép lưu hành theo quy định hiện hành. Cẩn trọng với người bán dạo tới tận vườn chào hàng giá rẻ bất thường, hứa hẹn "phân thần kỳ" tăng năng suất gấp nhiều lần.
Giống cây nên mua ở cơ sở có nguồn gốc rõ ràng, hỏi hợp tác xã, cán bộ khuyến nông xã hoặc những hộ trồng giỏi trong thôn. Kỹ thuật dùng phân, thuốc cho điều, cao su, tiêu đã có ở mục nông nghiệp của trang; ở đây điều cần nhớ là giữ hoá đơn để có căn cứ khiếu nại khi hàng có vấn đề.
Những kiểu lừa đảo nhắm vào người dân vùng xa
Người dân nông thôn, nhất là người lớn tuổi, là đối tượng của nhiều kiểu lừa đảo qua điện thoại. Hay gặp nhất là kẻ gian giả danh công an, cán bộ ngân hàng, nhân viên điện lực, bảo hiểm xã hội, gọi báo có liên quan tới vụ án, nợ cước, cần cập nhật thông tin, rồi yêu cầu chuyển tiền hoặc đọc mã OTP. Cơ quan nhà nước không giải quyết việc qua điện thoại theo cách đó.
Một kiểu khác nhắm vào người bán nông sản: kẻ gian đặt mua số lượng lớn, gửi ảnh chụp màn hình chuyển khoản giả, hoặc chuyển nhầm tiền rồi đòi trả lại qua tài khoản khác. Người mua đất, mua vườn cũng có thể gặp chuyện đặt cọc cho người không phải chủ đất. Mùa có tiền, cuối mùa điều, là lúc các kiểu lừa đảo này nhiều hơn.
Một kiểu lừa nữa là bán hàng tận nhà: người lạ đến chào máy lọc nước, thuốc bổ, thiết bị y tế cho người già với lời hứa chữa khỏi bệnh, kèm quà tặng, buổi "hội thảo sức khoẻ" miễn phí rồi ép mua giá cao. Người già sống một mình ở vườn xa là đối tượng hay bị nhắm tới. Con cháu ở xa nên dặn trước ông bà không ký mua, không đặt cọc khi chưa hỏi người nhà.
Cách tự bảo vệ đơn giản: không đọc mã OTP cho ai, không bấm vào đường dẫn lạ gửi qua tin nhắn, kiểm tra tiền vào tài khoản bằng ứng dụng của chính mình, gặp chuyện đáng ngờ thì hỏi con cháu hoặc đến công an xã. Báo lại cho trưởng thôn, hàng xóm khi phát hiện một kiểu lừa mới để mọi người cùng đề phòng.
Câu hỏi thường gặp
Ở Bù Gia Mập có máy ATM không?
Có máy ATM và phòng giao dịch ngân hàng ở khu trung tâm huyện cũ và một số trung tâm xã, nhưng số lượng ít hơn đô thị. Vào dịp cuối mùa điều, trước Tết, máy có thể hết tiền; nên rút trước hoặc dùng chuyển khoản, quét mã khi mua bán.
Đặt hàng online có giao tới tận nhà ở thôn xa không?
Hàng thường giao được tới trung tâm các xã. Vào thôn xa, đường đất, sóng yếu, người giao hàng có thể hẹn ra điểm nhận. Ghi rõ thôn, xã mới, mốc dễ nhận ra và số điện thoại dự phòng giúp nhận hàng thuận lợi hơn.
Ghi địa chỉ nhận hàng sau sáp nhập như thế nào?
Ghi theo đơn vị hành chính mới: thôn, xã mới, tỉnh Đồng Nai. Có thể ghi thêm tên xã cũ trong ngoặc để người giao hàng dễ tìm vì nhiều bản đồ và thói quen vẫn gọi tên cũ. Không cần ghi tên huyện vì cấp huyện đã bỏ.
Mua phân bón, thuốc ở đâu để tránh hàng giả?
Mua ở đại lý có giấy phép kinh doanh, có hoá đơn hoặc phiếu bán hàng, bao bì nguyên vẹn, nhãn tiếng Việt rõ ràng. Hỏi cán bộ khuyến nông, hợp tác xã hoặc hộ trồng giỏi trong thôn về nơi bán uy tín, cẩn trọng với người bán dạo giá rẻ bất thường.
Nhận được cuộc gọi tự xưng công an yêu cầu chuyển tiền thì làm gì?
Không chuyển tiền, không đọc mã OTP, không cung cấp thông tin tài khoản. Cơ quan công an không yêu cầu người dân chuyển tiền qua điện thoại. Hãy cúp máy, báo cho người thân và đến công an xã để được hướng dẫn.
Mua đồ điện máy ở Phước Long có được giao lắp tận nhà không?
Nhiều cửa hàng có giao và lắp đặt, nhưng với địa chỉ ở xa, đường đồi, có thể tính thêm phí hoặc hẹn ngày. Hỏi rõ trước khi mua về phí giao, thời gian lắp và cách bảo hành tại nhà khi máy hỏng.