Ở Bù Gia Mập, trẻ học mầm non và tiểu học thường ở ngay trường của xã hoặc điểm trường lẻ đặt trong thôn; lên trung học cơ sở học ở trường của xã cũ hoặc xã mới; trung học phổ thông thì học ở một số trường đặt tại các trung tâm, nhiều em phải đi xa hoặc ở trọ. Học sinh đồng bào dân tộc thiểu số ở thôn xa có thể được học bán trú, nội trú theo chính sách của Nhà nước.
Với cha mẹ mới chuyển về, những câu hỏi lớn là: chọn nhà gần trường nào, con đi học bằng gì trên đường đồi mùa mưa, thủ tục chuyển trường ra sao sau khi tỉnh đổi tên, và làm sao để con bắt kịp nếu chuyển từ thành phố về. Bài này trả lời theo từng cấp học, không nêu tên trường cụ thể vì mạng lưới trường đang được sắp xếp lại sau sáp nhập; bạn nên hỏi trực tiếp ủy ban nhân dân xã hoặc nhà trường để có danh sách hiện hành.
Mạng lưới trường học sau sáp nhập
Từ 1/7/2025, khi bỏ cấp huyện, việc quản lý trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở được giao về cho ủy ban nhân dân xã, còn trường trung học phổ thông và các trường chuyên biệt do cấp tỉnh quản lý. Với người dân, trường vẫn ở chỗ cũ, thầy cô vẫn là những người cũ, nhưng nơi giải quyết các việc như tuyển sinh, chuyển trường, chính sách hỗ trợ có thể thay đổi. Gặp việc gì không rõ, đầu mối đầu tiên là nhà trường, tiếp theo là ủy ban nhân dân xã.
Do bốn xã mới được ghép từ tám xã cũ, mỗi xã mới có nhiều trường cùng cấp, đặt ở các trung tâm xã cũ. Ví dụ, trong xã Đa Kia mới có các trường vốn thuộc Đa Kia, Phước Minh và Bình Thắng trước đây; xã Phú Nghĩa mới có các trường của Đức Hạnh, Phú Nghĩa và Phú Văn cũ. Tên trường có thể được điều chỉnh dần cho khớp tên xã mới. Khi điền hồ sơ, hãy ghi đúng tên trường theo con dấu hiện hành.
Ở những thôn xa, ngoài trường chính còn có điểm trường lẻ cho mầm non và các lớp đầu cấp tiểu học, để trẻ nhỏ không phải đi quá xa. Điểm trường lẻ thường chỉ có vài lớp, có khi lớp ghép nhiều độ tuổi; lên lớp lớn hơn, các em về học ở điểm trường chính.
Mầm non: chọn chỗ gửi con
Trường công ở trung tâm và điểm lẻ. Phần lớn trẻ học trường mầm non công lập của xã hoặc điểm trường gần nhà. Điểm trường lẻ tiện đường nhưng cơ sở vật chất thường đơn giản hơn trường chính. Hãy đến xem bếp ăn, nhà vệ sinh, nguồn nước, sân chơi và hỏi giờ đón trả.
Nhóm trẻ tư thục, gia đình. Ở trung tâm một số xã có nhóm trẻ tư nhân nhận giữ trẻ nhỏ, linh hoạt giờ giấc cho phụ huynh đi làm vườn sớm. Khi chọn, hãy hỏi nhóm có được cấp phép không, người trông trẻ đã qua đào tạo chưa, và đến xem không gian thực tế.
Mùa điều, mùa bận. Mùa nhặt điều nhiều phụ huynh đi vườn từ sáng sớm tới chiều tối. Đây là lúc nhu cầu gửi trẻ tăng, có nhà mang con nhỏ ra vườn. Trẻ nhỏ ở vườn dễ gặp nắng nóng, côn trùng, rắn, nên tìm chỗ gửi an toàn trước mùa vụ.
Tiếng Việt cho trẻ đồng bào. Với trẻ ở nhà nói tiếng S'tiêng, M'nông hoặc tiếng dân tộc khác, những năm mầm non là lúc làm quen với tiếng Việt trước khi vào lớp 1. Nhà trường vùng này thường chú trọng tăng cường tiếng Việt; phụ huynh có thể hỏi về chương trình chuẩn bị cho trẻ trước tuổi vào lớp 1.
Tiểu học và trung học cơ sở: chuyện đường đi học
Trẻ tiểu học ở thôn gần thường được cha mẹ chở đi học bằng xe máy, hoặc đi bộ, đạp xe theo nhóm. Ở vùng đồi, đường đến trường có những đoạn dốc, đoạn đất đỏ, mùa mưa trơn trượt, mùa khô bụi mù. Cha mẹ mới đến nên tự đi thử quãng đường con sẽ đi, vào giờ đi học, cả lúc trời mưa, để quyết định cho con đi bộ, đạp xe hay phải đưa đón.
Lên trung học cơ sở, quãng đường thường xa hơn vì mỗi xã cũ thường chỉ có một trường. Nhiều em đi xe đạp, xe đạp điện; đường đồi dốc làm xe đạp điện hao pin nhanh, phanh mòn nhanh, cần kiểm tra xe thường xuyên. Luật giao thông không cho học sinh chưa đủ tuổi điều khiển xe máy; nhưng ở nông thôn vẫn có tình trạng các em chạy xe máy đi học, rủi ro tai nạn rất cao trên đường dốc, nên tránh.
Mùa mưa có những ngày dông lớn, suối nhỏ dâng nước tràn qua đường. Phụ huynh và nhà trường thường nhắc học sinh không lội qua chỗ nước chảy xiết, không trú mưa dưới gốc cây lớn khi có sét. Áo mưa, ủng, túi chống nước cho sách vở là đồ cần có trong cặp của trẻ vùng này từ khoảng tháng 5 đến tháng 10.
Bán trú, nội trú và chính sách cho học sinh đồng bào
Học sinh nhà ở xa trường, đặc biệt là con em đồng bào dân tộc thiểu số ở thôn đặc biệt khó khăn, có thể được ở bán trú: ăn trưa, nghỉ trưa tại trường, hoặc ở lại trường cả tuần. Nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền ăn, gạo, chỗ ở cho học sinh bán trú thuộc diện được hưởng; điều kiện, mức hỗ trợ cụ thể theo quy định hiện hành và có thay đổi theo từng thời kỳ, phụ huynh hỏi nhà trường để biết con có thuộc diện không.
Trường phổ thông dân tộc nội trú là loại trường dành cho học sinh dân tộc thiểu số đáp ứng điều kiện tuyển sinh, học và ở tại trường, được Nhà nước lo chi phí ăn ở, học tập theo chế độ. Đây là con đường học tập quan trọng của nhiều thế hệ học sinh S'tiêng, M'nông ở vùng này. Việc tuyển sinh vào trường nội trú có tiêu chí riêng về đối tượng, nơi cư trú; thông tin tuyển sinh thường được thông báo qua trường tiểu học, trung học cơ sở và chính quyền xã.
Ngoài ra còn có các chính sách miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập cho học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, học sinh dân tộc thiểu số, học sinh vùng khó khăn. Tên gọi và mức cụ thể thay đổi theo văn bản mới, nên điều quan trọng là phụ huynh nộp hồ sơ đúng hạn đầu năm học và giữ đủ giấy tờ xác nhận diện chính sách.
Chuyển trường cho con khi chuyển về Bù Gia Mập
Thủ tục chuyển trường nhìn chung giống nhau trên cả nước; dưới đây là trình tự tham khảo để chuẩn bị, chi tiết hãy hỏi trường nơi đi và trường nơi đến.
- Liên hệ trước với trường dự định chuyển đến (gần nơi ở mới) để hỏi còn chỗ không, lớp học buổi nào, có bán trú không.
- Xin hồ sơ chuyển trường tại trường đang học: thường gồm đơn xin chuyển, học bạ, giấy giới thiệu chuyển trường và các giấy tờ khác theo cấp học.
- Chuẩn bị giấy tờ cư trú tại nơi ở mới (đăng ký thường trú hoặc tạm trú) vì việc phân tuyến tuyển sinh thường dựa vào nơi cư trú.
- Nộp hồ sơ cho trường nơi đến; với cấp trung học phổ thông, việc tiếp nhận có thể cần thêm ý kiến của cơ quan quản lý giáo dục cấp tỉnh.
- Hỏi về sách giáo khoa: các trường có thể chọn bộ sách khác nhau, con có thể phải đổi sách cho khớp lớp mới.
- Hỏi chính sách hỗ trợ nếu gia đình thuộc diện được hưởng, nộp hồ sơ ngay khi nhập học.
Thời điểm thuận lợi nhất là chuyển vào dịp hè, trước khi năm học mới bắt đầu. Chuyển giữa năm vẫn được nhưng trẻ cần thời gian bắt nhịp với lớp mới, bạn mới và quãng đường đi học mới.
Học cấp ba, học thêm và đường xa hơn
Trung học phổ thông là cấp học mà gia đình ở Bù Gia Mập phải tính nhiều nhất. Số trường ít hơn, đặt ở một số trung tâm, nên nhiều em phải đi học xa hàng chục cây số, hoặc ở trọ gần trường, ở ký túc xá nếu có. Một số gia đình cho con ra khu Phước Long, Đồng Xoài học để gần trường có nhiều lựa chọn hơn, nhưng như vậy là thêm chi phí ở trọ và chuyện trẻ tuổi mới lớn sống xa cha mẹ.
Học thêm ở vùng này không sôi động như đô thị. Các lớp học thêm chủ yếu do giáo viên trong vùng tổ chức, tập trung vào toán, tiếng Việt, ngữ văn, tiếng Anh. Học trực tuyến mở thêm lựa chọn cho học sinh có mạng ổn định. Phụ huynh nên trao đổi với giáo viên chủ nhiệm về năng lực thật của con trước khi cho học thêm, tránh học dồn khiến trẻ mệt mà không hiệu quả.
Với trẻ từ thành phố chuyển về, sự khác biệt lớn nhất thường không phải ở chương trình học mà ở nhịp sống: ít hoạt động ngoại khoá, ít câu lạc bộ, nhưng nhiều thời gian ngoài trời hơn. Một số gia đình tận dụng điều này cho con tham gia việc vườn, đọc sách, chơi thể thao cùng bạn trong xóm, tìm hiểu thiên nhiên vùng rừng. Điều cha mẹ cần giữ là sự đều đặn trong việc học và trò chuyện với con về bạn bè mới.
Phối hợp với nhà trường khi gia đình mới đến
Ở trường vùng nông thôn, giáo viên thường biết rõ hoàn cảnh từng học sinh, và đó là lợi thế lớn cho gia đình mới. Ngay tuần đầu, hãy gặp giáo viên chủ nhiệm, nói về nơi con học trước, điểm mạnh, điểm yếu, sức khoẻ, chuyện con hay say xe hay sợ đi đường xa. Thông tin này giúp thầy cô sắp xếp chỗ ngồi, bạn kèm cặp, để ý con những ngày đầu.
Lớp học ở đây thường có học sinh nhiều dân tộc. Trẻ người Kinh, trẻ S'tiêng, M'nông, Tày, Nùng học chung, chơi chung. Cha mẹ nên dạy con tôn trọng bạn khác tiếng nói, khác phong tục, không trêu chọc giọng nói hay hoàn cảnh của bạn; đổi lại, con sẽ có những người bạn biết dẫn đi hái trái, chỉ cây rừng, kể chuyện buôn làng — trải nghiệm hiếm có với trẻ thành phố.
Nhóm liên lạc phụ huynh trên điện thoại là kênh nhà trường dùng để báo lịch nghỉ, họp, thu nộp, thông báo thời tiết. Gia đình mới nên xin vào nhóm sớm. Mùa vụ bận, nhiều phụ huynh ít đến trường, nên những buổi họp phụ huynh đầu năm và cuối kỳ là dịp quý để gặp thầy cô và các gia đình khác trong thôn.
Câu hỏi thường gặp
Con chuyển từ TP Hồ Chí Minh về Bù Gia Mập có bị chậm hơn không?
Chương trình phổ thông áp dụng chung cả nước nên kiến thức không chênh lệch về khung. Khác biệt chủ yếu ở điều kiện học thêm, ngoại khoá và bộ sách giáo khoa mỗi trường chọn. Trẻ thường bắt nhịp sau vài tuần nếu gia đình theo sát và trao đổi với giáo viên.
Học sinh bán trú là gì?
Là học sinh ở xa trường, ăn trưa, nghỉ trưa hoặc ở lại tại trường trong tuần học. Học sinh thuộc diện chính sách, nhất là con em đồng bào dân tộc thiểu số ở thôn đặc biệt khó khăn, có thể được hỗ trợ tiền ăn, gạo theo quy định hiện hành.
Ai được vào trường phổ thông dân tộc nội trú?
Trường tuyển học sinh người dân tộc thiểu số và một số đối tượng khác theo quy chế tuyển sinh, kèm điều kiện về nơi cư trú. Tiêu chí cụ thể được thông báo hằng năm qua nhà trường và chính quyền xã; phụ huynh nên hỏi sớm từ học kỳ hai của lớp cuối cấp.
Sau sáp nhập hồ sơ chuyển trường ghi tỉnh Bình Phước hay Đồng Nai?
Giấy tờ mới ghi theo đơn vị hành chính hiện hành là tỉnh Đồng Nai và xã mới. Học bạ, giấy tờ cũ ghi Bình Phước vẫn có giá trị, không cần làm lại. Khi không chắc, hãy hỏi trường nơi đến về cách ghi cho thống nhất.
Mùa mưa có nghỉ học khi đường ngập không?
Khi thời tiết nguy hiểm, nhà trường và chính quyền địa phương có thể cho học sinh nghỉ hoặc điều chỉnh giờ học, thông báo qua giáo viên chủ nhiệm và nhóm liên lạc phụ huynh. Phụ huynh nên chủ động không cho con lội qua suối, đường ngập dù chưa có thông báo.
Có nên cho con học cấp ba ở Phước Long hay Đồng Xoài?
Tuỳ năng lực, mong muốn của con và khả năng của gia đình. Học gần nhà đỡ chi phí, con được gia đình chăm sóc. Học ở đô thị có nhiều lựa chọn hơn nhưng thêm chi phí ở trọ, đi lại và cần con đủ tự lập. Nên bàn với con và giáo viên trước khi quyết định.